W ramach działań rządowych mających na celu podniesienie skuteczności poboru podatków, Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego. Nowe przepisy przewidują m. in. wyższe kary za przestępstwa i wykroczenia skarbowe. Zmianie mają ulec również ulec przepisy dot. czynnego żalu i dobrowolnego poddania się odpowiedzialności.

 

Ratunek przed karą

Czynny żal, regulowany w KKS w art. 16 oznacza zawiadomienie organu ścigania przez sprawcę czynu zabronionego o jego popełnieniu. Wraz z ujawnieniem samego czynu, sprawca musi ujawnić również jego istotne okoliczności oraz spełnić zobowiązania, uszczuplone czynem. Taki sprawca nie podlega każe przewidzianej za popełnienie danego czynu. Natomiast dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, zostało uregulowane w art. 17 KKS. Polega ono na przyznaniu się do popełnienia już zarzuconego czynu, spłacie zaległości podatkowej i uregulowaniu kosztów postępowania. W zamian za to czyn nie jest odnotowany w krajowym rejestrze karnym. Na tego rodzaju rozwiązanie zgodę musi wyrazić sąd.

Obostrzenia

Oczywiście zastosowanie któregokolwiek z powyższych rozwiązań łączy się ze spełnieniem określonych warunków. Np. oświadczenia o czynnym żalu nie można złożyć, jeśli organ ścigania ma już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego (art. 16 § 5 pkt 1 KKS). Oświadczenia nie można również złożyć jeśli organ rozpoczął już wobec danej osoby czynność służbową. Taką czynnością może być przeszukanie, czynność sprawdzająca lub kontrola zmierzająca do ujawnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. Możliwość złożenia oświadczenia o czynnym żalu nie jest wyłączona jeśli dokonana czynność nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania. Natomiast dobrowolne poddanie się odpowiedzialności może nastąpić tylko w przypadku czynów zagrożonych grzywną. W praktyce może ono być zastosowane tylko gdy wartość czynu jest mała w rozumieniu przepisów karnoskarbowych. Właśnie te zasady mają ulec zmianie w związku z planowaną nowelizacją KKS.

Nie tylko organ ścigania

Projektowane zmiany przewidują m. in. zmianę określenia „organ ścigania” z art. 16 § 5 pkt 2 KKS na „organ”. Ta pozornie nieduża zmiana może mieć daleko idące konsekwencje. Możliwość złożenia oświadczenia o czynnym żalu zostanie zablokowana nie tylko wszczęciem postępowania przez organ ścigania (a więc np. naczelnika urzędu skarbowego lub prokuratora) a przez jakikolwiek organ (np. Państwową Inspekcje Pracy lub ZUS). Fakt wszczęcia przez taki niepodatkowy organ kontroli nie musi być znany podatnikowi. Według Ministerstwa powyższe ma sprawić, że odpowiedzialności nie poniosą tylko osoby, które z własnej woli ujawnią swoje nieprawidłowości. Łatwo wyobrazić sobie jednak sytuacje w której i takie osoby będą musiały ponieść karę. Może chociażby dojść do sytuacji, w której jakiś organ podejmie wobec podatnika czynności. Nieświadomy podatnik natomiast złoży oświadczenie o czynnym żalu, które ostatecznie okaże się bezskuteczne. Zwłaszcza, że samo określenie „czynność zmierzająca do ujawnienia” przestępstwa lub wykroczenia skarbowego jest nieostre i budzi wątpliwości interpretacyjne.

Bezskuteczność nawet przy braku podstaw

Drugą z projektowanych zmian, na którą warto zwrócić uwagę jest usunięcie ostatniego fragmentu z art. 16 § 5 pkt 2 KKS. Fragment ten mówi o bezskuteczności czynnego żalu, w razie dostarczenia przez czynność służbową podstaw do wszczęcia postępowania o dany czyn zabroniony. Tak więc, nawet jeśli organ nie znajdzie podstaw do wszczęcia postępowania, to czynny żal już po czynnościach i tak będzie bezskuteczny. Tak więc jakakolwiek czynność organu, niezależnie od jej skutku, zablokuje możliwość złożenia skutecznego oświadczenia o czynnym żalu.

Rzadsza dobrowolność

Trzecią z projektowanych zmian, na którą warto zwrócić uwagę jest modyfikacja definicji „małej wartości” z art. 53 § 14 KKS. Obecnie ‘mała wartość’ jest równa dwustu krotności minimalnego wynagrodzenia, a więc ok. 450 tys. zł. Zgodnie z proponowanymi zmianami miałaby ulec redukcji do równowartości stu krotności minimalnego wynagrodzenia (a więc do ok. 225 tys. zł). Taka zmiana z kolei będzie miała wpływ chociażby na to jakie czyny będą traktowane jako wypadki małej wagi w rozumieniu art. 53 § 8 KKS. W konsekwencji ograniczy to zakres sytuacji, gdy sprawca będzie mógł dobrowolnie poddać się odpowiedzialności i uniknąć wpisu w rejestrze karnym.

Korekty bez zmian

Projekt nowelizacji nie przewiduje natomiast żadnych zmian art. 16a KKS, a więc dotyczących korekt deklaracji i zeznań podatkowych. W związku z tym, w wypadku popełnienia błędu, chociażby w deklaracji VAT, podatnik nadal będzie mógł uniknąć sankcji poprzez złożenie korekty.